Geneeskundige hulp bij ongevallen en rampen

LHV. Geneeskundige hulp bij ongevallen en rampen. Handreiking Samenwerking tussen huisartsen en GHOR. Utrecht: LHV, 2009.

De handreiking ‘Samenwerking tussen huisartsen en GHOR’ geeft handvatten om onderling regionale afspraken te maken over de samenwerking tussen huisartsen en de GHOR in tijden van een ramp, crisis of grootschalig incident. In een afzonderlijk hoofdstuk komt een grieppandemie aan de orde en de wijze waarop de verschillende partijen in die situatie samen optrekken. In de handreiking staan tevens voorbeelden van hoe de samenwerking vorm zou kunnen krijgen. De handreiking is een initiatief van GHOR Nederland, de Vereniging Huisartsenposten Nederland (VHN), het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) en de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV).

Net als ieder ander kan een huisarts totaal onverwacht geconfronteerd worden met een ramp in zijn directe omgeving. De taken en positie van een huisarts in die situatie zijn niet landelijk eenduidig vastgelegd, noch in wetgeving, noch in eigen richtlijnen. De regionale praktijk van afspraken tussen de huisartsen en de Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR) laat daardoor grote verschillen zien, met alle onduidelijkheden
van dien.

Handreiking voor heldere afspraken
Om daarin verandering te brengen, hebben GHOR Nederland, de Landelijke Huisartsenvereniging (LHV), het Nederlands Huisartsengenootschap (NHG) en de Vereniging Huisartsenposten Nederland (VHN) deze landelijke handreiking geschreven. Daarmee hopen zij een zekere mate van uniformiteit te realiseren en de huisartsen en GHOR optimaal te helpen bij het maken van goede regionale afspraken. De handreiking heeft als doel een aantal uniforme basisuitgangspunten voor de rol van de huisartsen binnen de GHOR te beschrijven. Daarnaast bevat ze een ‘agenda’ om daarover nadere regionale afspraken te maken. Deze afspraken kunnen worden vastgelegd in regionale procesplannen en samenwerkingsovereenkomsten.

Wat doet de GHOR?
De GHOR is een regionale overheidsorganisatie onder verantwoordelijkheid van de colleges van burgemeester en wethouders. Als de Wet veiligheidsregio’s in werking is getreden, zal de GHOR deel gaan uitmaken van de veiligheidsregio. De GHOR is verantwoordelijk voor de coördinatie van de voorbereiding op en uitvoering van drie processen:
1 de opgeschaalde Spoedeisende Medische Hulpverlening (SMH); dit proces omvat het geheel van extra- en intramurale zorg aan somatische slachtoffers van rampen en zware ongevallen. De reguliere keten van acute zorg levert deze zorg;
2 de Psychosociale Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (PSHOR); dit proces omvat de psychosociale nazorg aan getraumatiseerde slachtoffers van rampen en zware ongevallen;
3 de Preventieve Openbare Gezondheidszorg (POG); dit proces is gericht op bescherming van de volksgezondheid bij ongevallen en rampen met gevaar voor mens en milieu, om (extra) gewonden of verergering van letsel te voorkomen.
Om haar coördinatierol voor deze drie processen te kunnen vervullen, voert de GHOR structureel overleg met alle betrokken geneeskundige ketenpartners. Het doel daarvan is dat de GHOR met de partners afspraken maakt over hun taken en prestaties bij rampen en de voorbereiding daarop. Die taak staat ook als een verplichting in artikel 27, tweede lid van de Wet veiligheidsregio’s.

Verantwoordelijkheden van GHOR en ketenpartners
De GHOR is uitsluitend verantwoordelijk voor de coördinatie van (de voorbereiding op) de geneeskundige hulpverlening en het maken van afspraken hierover met de ketenpartners. De daadwerkelijke uitvoering van de primaire zorgprocessen is en blijft altijd een verantwoordelijkheid van de ketenpartners zelf. Op grond van wet- en regelgeving zijn zij zelf verantwoordelijk voor het leveren van kwalitatieve zorg onder alle omstandigheden. Zij zullen zich dus ook zelf moeten voorbereiden op bijzondere situaties die gevolgen kunnen hebben voor de zorgverlening. Voor de huisartsen betekent dit dat de somatische en psychosociale zorg die zij in hun praktijk verlenen aan eigen patiënten en ‘passanten’ die slachtoffer zijn van een ramp, onder de reguliere contractafspraken met de zorgverzekeraars vallen. Hetzelfde geldt voor de behandeling van patiënten in de avond, nacht en het weekend door de huisartsenpost. De huisartsen en huisartsenposten zullen zich verder ook zelf moeten voorbereiden op situaties die de continuïteit van hun reguliere zorgverlening kunnen aantasten, zoals een influenzapandemie. De GHOR-bureaus kunnen daarbij een belangrijke ondersteunende rol vervullen. De huisartsen en huisartsenposten hebben echter geen verplichte aanvullende rol. Zij hebben alleen de verplichting om hun reguliere zorgverlening onder alle omstandigheden voort te zetten. Inzet van huisartsen op een rampterrein of in een behandelcentrum voor slachtoffers van een ramp, dat de GHOR heeft ingesteld, hoort niet bij deze reguliere taakstelling. Als de GHOR toch de huisartsen een specifieke taak wil toebedelen, dan zullen daarover regionale afspraken moeten worden gemaakt. Hierbij zullen de reguliere taken van de huisartsen en huisartsenposten gewaarborgd moeten blijven.

Grootschalige infectieziektebestrijding
De gemeenten zijn primair verantwoordelijk voor het bestrijden van uitbraken van infectieziekten. Zij houden daarvoor een Gemeentelijke of Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD) in stand. Bij zeer grote uitbraken (pandemieën) vervult de GHOR namens de gemeenten een centrale coördinerende rol, onder de nationale aansturing van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
Bij een pandemische infectieziekte-uitbraak krijgen huisartsen te maken met een enorme toename van ziektegevallen in een korte periode. Huisartsen en de GHOR zullen dan in nauwe samenspraak bezien tot op welk moment de reguliere organisatie van de huisartsenzorg volstaat, en vanaf wanneer aanvullende arrangementen nodig zijn om de continuïteit te waarborgen. Op dat moment worden alle regionale en landelijke coördinatie- en adviesstructuren operationeel. De GHOR coördineert de hulpverlening binnen de regio, in nauwe samenwerking met de GGD. De huisartsen zijn en blijven echter verantwoordelijk voor het leveren van de zorg. Door de toegenomen zorgvraag (veel consulten) en het afgenomen zorgaanbod (uitval onder huisartsen) kan de continuïteit van de huisartsenzorg onder druk komen te staan. Dan moeten regionaal maatregelen worden getroffen om de toegankelijkheid van de huisartsenzorg te garanderen. De huisartsen zijn hiervoor primair zelf verantwoordelijk. Gemeenten en de GHOR zullen het organiseren van de continuïteit van zorg wel ondersteunen. Ze doen dat vanuit hun verantwoordelijkheid voor het bestrijden van de gevolgen van een ramp. Daarom is het aan te bevelen van tevoren regionale afspraken te maken over onder andere informatievoorziening, diagnostiek, beschermende maatregelen, vaccinatie, antivirale middelen, opnamebeleid en opties voor het anders inrichten van de huisartsenzorg als de continuïteit in gevaar komt.
In beginsel blijft bij een pandemie sprake van reguliere patiëntenzorg. De consulten kunnen op reguliere wijze worden gedeclareerd. Bij opschaling van de huisartsenzorg zal het echter veelvuldig voorkomen dat patiënten niet door hun eigen huisarts worden geholpen. Dan kunnen huisartsen het passantentarief in rekening brengen. Daarnaast brengt een aantal van de bovenstaande maatregelen extra kosten met zich mee. Daar waar (nog) geen afspraken over de financiering voorhanden zijn, lijkt het verstandig dat huisartsen samen met de GHOR en GGD contact zoeken met de zorgverzekeraars hierover. Bepaalde inspanningen van huisartsen en huisartsenposten vloeien immers voort uit specifieke eisen (zoals het aanleveren van registratiegegevens of het instellen van een callcenter om onnodige (kruis)besmettingen te voorkomen).

Opgeschaalde spoedeisende medische hulpverlening
De GHOR vervult bij rampen een coördinerende rol in de spoedeisende medische hulpverlening die de ambulancezorg en de ziekenhuizen leveren. De GHOR coördineert onder andere de ambulancebijstand, gewondenspreiding en slachtofferregistratie. Er zijn echter geen landelijk uniforme afspraken over de rol van de huisartsen en huisartsenposten bij opgeschaalde spoedeisende medische hulpverlening. Huisartsen zijn verantwoordelijk voor het adequaat continueren van hun reguliere zorgverlening. Dit betekent dat zij hulp dienen te verlenen aan slachtoffers die zelfstandig naar de eigen praktijk (of in de avond, nacht en het weekend naar de huisartsenpost) komen. Nog mobiele slachtoffers gaan vaak zelf op zoek naar hulp. Zij zullen onder andere aankloppen bij de eigen huisarts, een praktijk in de buurt van het rampterrein of, buiten kantooruren, bij de huisartsenpost. Hoewel de huisartsen daartoe niet verplicht zijn, kunnen regionaal afspraken worden gemaakt over een aanvullende rol bij rampen. Naar analogie van hun dagelijkse rol, zouden de huisartsen bij rampen namelijk kunnen bijdragen aan de hulpverlening aan lichtgewonde slachtoffers in de zogenoemde ‘nevenketen’. De huisartsen en huisartsenposten zouden hiermee een belangrijke rol kunnen spelen in het ontlasten van de hoofdketen van ambulancezorg en ziekenhuizen. De GHOR en huisartsen(posten) kunnen daartoe regionaal afspreken dat huisartsen worden ingezet in een behandelcentrum voor lichtgewonden buiten het rampterrein. Dan kunnen de huisartsen en/of huisartsenposten met de GHOR een financiële tegemoetkoming overeenkomen voor de voorbereidingsactiviteiten (planvorming, opleiding, oefening) en de daadwerkelijke patiëntcontacten bij een inzet.

Psychosociale hulpverlening bij ongevallen en rampen
In de acute fase (maximaal 3x24 uur na een ramp) coördineert de GHOR de eventuele inzet van psychosociale opvangteams die slachtofferhulp bieden. Als regionaal is afgesproken dat huisartsen kunnen worden ingezet in een behandelcentrum voor lichtgewonde slachtoffers, dan zullen zij getraind moeten zijn in de samenwerking met deze psychosociale opvangteams. In de lange nazorgperiode daarna spelen de huisartsen een centrale rol. Zij hebben een signaleringsfunctie voor de behoefte aan psychosociale zorg. Regionaal moeten afspraken worden gemaakt over het monitoren van psychosociale klachten, zodat gemeente, GGD
en GHOR de hulpverlening centraal kunnen coördineren.

Structurele samenwerking is wenselijk
Structurele samenwerking houdt in dat er vaste huisartsenvertegenwoordigers aanwezig zijn bij het beleidsoverleg en organisatorische overleg over de geneeskundige hulp binnen de veiligheidsregio. Dat betekent ook dat huisartsen deelnemen aan werkgroepen en projectgroepen voor het opstellen van deelplannen en protocollen, als voorbereiding op een ramp. Een complicerende factor is dat de gebiedsindelingen van de GHOR en de huisartsenzorg niet op elkaar aansluiten. Alle huisartsenkringen en -posten binnen een GHOR-regio zullen daarom vanuit hun gelederen een of meer vertegenwoordigers moeten aanstellen, die zich inwerken in de materie. Zij kunnen de huisartsenkring en -post op deskundige wijze vertegenwoordigen bij de voorbereiding op rampen en crises. De samenwerking heeft als doel huisartsen structureel in de GHOR-organisatie in te bedden, zodat hun kennis en deskundigheid beter kunnen worden benut. Dat geldt voor de voorbereiding op rampen, tijdens rampen, maar ook in de nazorg. Deze samenwerking is niet vrijblijvend. Wederzijdse rechten en verplichtingen moeten worden vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst.

Gericht trainen, samen oefenen en praktijkervaring zijn essentieel
Procesplannen, draaiboeken, protocollen en checklists zijn slechts een deel van de voorbereiding. Een plan op zichzelf blijkt niet zo effectief voor handelingen die in de dagelijkse praktijk weinig voorkomen. Gerichte training, gezamenlijke oefeningen en praktijkervaring blijken meer effect te hebben. Om de procesplannen daadwerkelijk te kunnen implementeren, zijn daarom afspraken tussen de GHOR en de huisartsen nodig over het gezamenlijk bijscholen, trainen en oefenen voor GHOR-omstandigheden. De exacte behoeften zullen regionaal bepaald worden.

Lees hier de hele handleiding

• Print
• Stuur door
• Delicious